|
Caz
Sanatçıları
Charlie "Yardbird" Parker
Burak Günalp
Charlie Parker, caz tarihini değiştirdi diyebileceğimiz
ender müzisyenlerden biri, birçok kişiye göre de tüm
zamanların bu müziği yorumlayan en iyi saksafoncusudur.
Enstürumanında olağanüstü hızlı pasajlar çalmasına
rağmen, yarı hızla dinlendiğinde de tüm notaların
bir anlam ifade ettiği rahatlıkla anlaşılabilir. Bird,
Dizzy Gillespie ve Bud Powell gibi çağdaşlarıyla beraber
Bebop'ın kurucularından sayılmaktadır. Aslına bakılırsa
Bird,doğaçlamalarında Swing'de olduğu gibi yalnızca
melodiye yakın değil, olağanüstü sezgilerini de kullanan
bir müzisyendir. Melodilerini parçanın yapısı üzerine
kuran sanatçı, akor üzerine doğaçlamanın da en büyük
ustalarından biridir. Bestelediği standartlarda (Anthropology,
Ornithology, Scrapple From The Apple, Ko Ko, Now's
The Time ve Parker's Mood vb.) eski parçaların armonik
yapısından esinlenmiş fakat bunları kendisine göre
modernize etmiştir. Parker'ın olağanüstü tekniği,
orijinal soundu ve armonik yapısı son derece kompleks
pasajlar yaratmadaki ustalığı, genç müzisyenler tarafından
her zaman örnek alınmıştır.
Parker, 1920 yılında Kansas City'de doğdu. Esas
enstrümanı olan alto saksafona geçmeden önce bir süre
bariton saksafon çaldı. Kansas City'deki müzik piyasasının
son derece hareketli olması yüzünden o yıllarda çok
iyi bir müzisyen olmamasına rağmen (kafasındaki melodik
fikirler parmaklarının çalabildiğinden daha hızlı
gelişiyordu) 14 yaşında okuldan ayrıldı. "Jam session"larda
birkaç kez rencide olduktan sonra bütün bir yazını
tekniğini ve temel müzik bilgilerini geliştirmeye
ayırdı. 1937 yılında Jay McShann orkestrasında çalmaya
başlağında dahi usta bir yorumcu olmak için henüz
zamana ihtiyacı vardı.
Önceleri Lester Young ve Buster Smith'in etkisinde
kalan Parker 1939 yılında ilk defa New York'a geldi.
Her gece Art Tatum'u dinleyebilmek amacıyla bir süre
bulaşıkçılık yaptı. İlk stüdyo kaydını 1940 yılında
Jay McShann ile yapan Parker "Lady Be Good" ve "Honeysuckle
Rose" adlı parçalarda attığı sololarla dikkat çekti.
Bu orkestrayla yaptığı diğer kayıt ve radyo programları,
kendisini daha önce duymamış müzisyenler tarafından
ilgiyle karşılandı. 1940 senesinde Dizzy Gillespie
ile tanışan ve çalan Parker, 1942'de kısa bir süre
Noble Sissle grubuyla, 1943'de Earl Hines'ın maalesef
ki hiç kaydı bulunmayan bop grubuyla ve 1944'de Billy
Eckstine'nın orkestrasıyla çalıştı. Bu orkestrayla
ilk kayıtlarını yapmadan önce gruptan ayrıldı. Hines
ve Eckstine orkestralarında beraber çalışan Parker
ve Gillespie daha sonraları bu birlikteliği sürdürdüler
ve özellikle 1944 yılın sonlarında iyi bir ikili oluşturdular.
Charlie Parker 1944 yılında Tiny Grimes'in grubuyla
stüdyoya girmesine rağmen caz dünyasını asıl hayrete
düşüren 1945'de Dizzy Gillespie ile olan birlikteliği
oldu. Glenn Miller ve Benny Goodman'ın müziğine alışkın
olan dinleyiciler bu virtüoz ikilinin "Groovin' High",
"Dizzy Atmosphere", "Shaw 'Nuff", "Salt Peanuts" ve
"Hot House" gibi parçalarda çaldıkları süratli ünisonların
ardısıra attıkları ateşli ve alışılmışın dışında soloları
yadırgadılar. 1943 - 1944 yılları arasında bebop gelişmesini
tamamlayarak müzik piyasasındaki yerini tam olarak
aldı.
 Charlie
Parker'ın gençlik yıllarından itibaren uyuşturucu
bağımlısı olması maalesef ki onu idolize eden ve onun
gibi çalmaya çalışan müzisyenleri uyuşturucuya itmiştir.
Diz ve Bird, Los Angeles seyahatlerinde soğukluk ve
düşmanlıkla karşılaşınca (onları yakından izleyen
genç müzisyenler hariç) New York'a dönmeye karar verdiler.
Fakat Parker düşüncesizce biletini bozdurunca sonunda
Los Angeles'ta kaldı. Birkaç kayıt ve sahne performansından
sonra uyuşturucu bulamaması yüzünden bunu kompanse
etmek amacıyla aşırı derecede alkol alması onu ruhsal
bir çöküntüye sürükledi ve altı ay süresince Camarillo
State hastanesinde tedavi gördü. 1947'de hastaneden
çıkan Parker kısa bir süre sonra New York'a döndü
ve böylece müzik hayatının en önemli devrelerinden
biri başlamış oldu. 1947 - 1951 yılları arasında Miles
Davis, Duke Jordan, Tommy Potter ve Max Roach'tan
oluşan beşliye liderlik yapan Parker, Savoy ve Dial
firmalarıyla kayıt yaptıkları bu yıllarda kariyerinin
doruk noktasındaydı. 1949 ve 1950'de Avrupa'yı ziyaret
eden Parker yaylı çalgılarla bir kayıt yapma düşünü
gerçekleştirmek amacıyla 1949 yılından itibaren Verve
firmasıyla çalışmalarını sürdürdü.
Fakat Charlie Parker uyuşturucu bağımlılığı ve risk
almaya uygun karakteri yüzünden ateşle oynamaya başladı.
1951 yılında lisansı iptal edilen Parker'ın caz klüplerinde
çalması zorlaşmış ve giderek daha güvenilmez biri
haline gelmişti. İlham geldiği zamanlarda hala çok
iyi çalabilmesine rağmen (1953 Massey Hall'da Gillespie
ile verdiği konser gibi) Parker yokuşaşağı gidiyordu.
1954 yılında iki kez intihara teşebbüs etti ve bir
süre Bellevue'de zaman geçirdi. Bütün hayatı boyunca
herşeyi aşırıya kaçırması yüzünden sağlığı bozulan
Parker 1955'de 34 yaşında öldü.
Charlie Parker'ın Diskografisi
| 
